عمر حقیقت به سر شد

 عهد و وفا پی‌سپر شد

ناله‌ی عاشق، ناز معشوق

هر دو دروغ و بی‌اثر شد

راستی و مهر و محبت فسانه شد

قول و شرافت همگی از میانه شد

از پی دزدی وطن و دین بهانه شد

دیده تر شد

ظلم مالک، جور ارباب

زارع از غم گشته بی‌تاب

ساغر اغنیا پر می ناب

جام ما پر ز خون جگر شد

ای دل تنگ! ناله سر کن

از قویدستان حذر کن

از مساوات صرفنظر کن

ساقی گلچهره! بده آب آتشین

پرده‌ی دلکش بزن، ای یار دلنشین!

ناله برآر از قفس، ای بلبل حزین!

کز غم تو، سینه‌ی من پرشرر شد

کز غم تو سینه‌ی من پرشرر، پرشرر، پرشرر شد

 مرغ سحر ناله سر کن

داغ مرا تازه‌تر کن

زآه شرربار این قفس را

برشکن و زیر و زبر کن

بلبل پربسته! ز کنج قفس درآ

نغمه‌ی آزادی نوع بشر سرا

وز نفسی عرصه‌ی این خاک توده را

پر شرر کن

ظلم ظالم، جور صیاد

آشیانم داده بر باد

ای خدا! ای فلک! ای طبیعت!

شام تاریک ما را سحر کن

نوبهار است، گل به بار است

ابر چشمم ژاله‌بار است

این قفس چون دلم تنگ و تار است

شعله فکن در قفس، ای آه آتشین!

دست طبیعت! گل عمر مرا مچین

جانب عاشق، نگه ای تازه گل! از این

بیشتر کن

مرغ بیدل! شرح هجران

 مختصر، مختصر، مختصر کن

در این پست سعی کردم تعدادی از غزلییات و قصاید از بهار را به انتخاب خودم براتون گذارم

ملک الشعرا بهار(۱۲۶۶ه۱۳۳۰ ش/۱۸۸۲-۱۹۵۱)

محمدتقی بهار ملقب به ملک الشعرا ازمردان شعر و ادب و سياست و تاريخ معاصر ايران است. پدرش، محمد کاظم صبوری، ملک الشعرای آستان قدس رضوی بود و در اعياد و مراسم مذهبی اشعاری را که به همان مناسبت سروده بود می خواند. پس از درگذشت او، محمد تقی، که قريحه ای سرشار در سرودن اشعار داشت، هنگام ورود مظفرالدين شاه قاجار به خراسان قصيده ای سرود و به اين طريق لقب پدر را به دست آورد.
ملک الشعرا بهار، که درمشهد متولد شده بود، زبان و ادب فارسی و عربی را نزد استاد معروف زمان خود، اديب نيشابوری آموخت و در جوانی وارد فعاليت های سياسی گرديد. در آن زمان اختلاف بين محمدعلی شاه و نمايندگان مجلس شورای ملی هر روز بالاتر می گرفت. بهار مقاله ها و ترانه های بسيار به نفع مشروطه خواهان در روزنامه خراسان مشهد انتشار داد و به تدريج مشهور شد. در سال های بعد که به عضويت کميته حزب دمکرات خراسان درآمد و روزنامه نوبهار را که ناشر افکار حزب بود منتشر کرد. وی در مقالات خود بيش از همه به دفاع از آزادی زنان و لزوم کشف حجاب پرداخت و به اين جهت مورد تکفير قرار گرفت و حکم قتل او داده شد و ...  برای خواندن ادامه ی متن به قسمت ادامه ی مطالب مراجعه فرمایید...

قصاید:

ای به روی و به موی، لاله و سوسن!

ای به روی و به موی، لاله و سوسن!
 
 سبزه داری نهفته در خز ادکن
 
سوسن تو شکسته بر سر لاله
 
 لاله‌ی تو شکفته در بن سوسن
 
لب لعلت گرفته رنگ ز مرجان
 
 سر زلف ربوده بوی ز لادن
 
آفت جانی از دو غمزه‌ی دلدوز
 
 فتنه‌ی شهری از دو نرگس پرفن
 
هر کجا دست برزنی به سر زلف
 
 رود از خانه بوی مشک به برزن
 
زلف را بیهده مکاه که باشد
 
 دل عشاق را به زلف تو مسکن
 
خود به گردن تو راست خون جهانی
 
 کی رسد دست عاشقانت به گردن؟
 
نرم گردد کجا دل تو به افغان؟
 
 که به افغان نه نرم گردد آهن
 
من نجویم بجز هوای دل تو
 
 تو نجویی بجز بلای دل من
 
نازش تو همه به طره‌ی گیسو
 
 نازش من همه به حجت ذوالمن
 
مهدی‌بن‌الحسن ستوده‌ی یزدان
 
 شاه علم‌آفرین و جهل پراکن
 
کار گیتی از اوست جمله به سامان
 
 پایه‌ی دین از اوست محکم و متقن
 
خرم آن روی، کش نماید دیدار
 
 فرخ آن دست، کش رسید به دامن
 
آن که جز راه دوستیش بپوید
 
 از خدایش بود هزار زلیفن
 
پای از جاده‌ی خلافش برکش
 
 دست در دامن ولایش برزن
 
ای ولی خدای! خیز وز گیتی
 
 بیخ ظلم و بن ستم را برکن
 
پدری را تویی پسر که هزاران
 
 گردن بت شکست و پشت برهمن
 
بتگران‌اند و بت‌پرستان در دهر
 
 خیز و تنشان بسوز و بتشان بشکن
 
چند ای خسرو زمانه! به گیتی
 
 بی‌تو خاصان کنند ناله و شیون؟
 
به فلک بر فراز رایت نصرت
 
 خاک در چشم دیو خیره بیاکن
 

ای به خامه! دوتاشو به خط مگذر

ای خامه! دو تا شو و به خط مگذر
 
 وی نامه! دژم شو و ز هم بردر
 
ای فکر! دگر به هیچ ره مگرای
 
 وی وهم! دگر به هیچ سو مگذر
 
ای گوش! دگر حدیث کس مشنو
 
 وی دیده! دگر به روی کس منگر
 
ای دست! عنان مکرمت درکش
 
 وی پای ! طریق مردمی مسپر
 
ای توسن عاطفت! سبکتر چم
 
 وی طایر آرزو! فروتر پر
 
ای روح غنی! بسوز و عاجز شو
 
 وی طبع سخی! بکاه و زحمت بر
 
ای علم! از آنچه کاشتی بدرو
 
 وی فضل! از آنچه ساختی برخور
 
ای حس فره! فسرده شو در پی
 
 وی عقل قوی! خموده شو درسر
 
ای نفس بزرگ! خرد شو در تن
 
 وی قلب فراخ! تنگ شو در بر
 
ای بخت بلند! پست شو ایدون
 
 وی اختر سعد! نحس شو ایدر
 
ای نیروی مردمی! ببر خواری
 
 وی قوت راستی! بکش کیفر
 
ای گرسنه! جان بده به پیش نان
 
 وی تشنه! بمیر پیش آبشخور
 
ای آرزوی دراز بهروزی!
 
 کوته گشتی، هنوز کوته‌تر
 
ای غصه‌ی زاد و بوم! بیرون شو
 
 بیرون شو و روز خرمی مشمر
 
کاهنده‌ی مردی! ای عجوز ری!
 
 بفزای به رامش و به رامشگر
 
ای غازه کشیده سرخ بر گونه!
 
 از خون دل هزار نام‌آور
 
ره ده به مخنثان بی‌معنی
 
 کین‌توز به مردمان دانشور
 
هر شب به کنار ناکسی بغنو
 
 هر روز به روز سفله‌ای بنگر
 
ای مرد! حدیث آتشین بس کن
 
 پنهان کن آتشی به خاکستر
 
صد بار بگفمت کز این مردم
 
 بگریز و فزون مخور غم کشور
 

ای دیو سپید پای در بند!

ای دیو سپید پای در بند!
 
 ای گنبد گیتی! ای دماوند!
 
از سیم به سر یکی کله خود
 
 ز آهن به میان یکی کمر بند
 
تا چشم بشر نبیندت روی
 
 بنهفته به ابر، چهر دلبند
 
تا وارهی از دم ستوران
 
 وین مردم نحس دیومانند
 
با شیر سپهر بسته پیمان
 
 با اختر سعد کرده پیوند
 
چون گشت زمین ز جور گردون
 
 سرد و سیه و خموش و آوند
 
بنواخت ز خشم بر فلک مشت
 
 آن مشت تویی، تو ای دماوند!
 
تو مشت درشت روزگاری
 
 از گردش قرنها پس افکند
 
ای مشت زمین! بر آسمان شو
 
 بر ری بنواز ضربتی چند
 
نی نی، تو نه مشت روزگاری
 
 ای کوه! نیم ز گفته خرسند
 
تو قلب فسرده‌ی زمینی
 
 از درد ورم نموده یک چند
 
شو منفجر ای دل زمانه !
 
 وآن آتش خود نهفته مپسند
 
خامش منشین، سخن همی گوی
 
 افسرده مباش، خوش همی خند
 

□

ای مادر سر سپید! بشنو
 
 این پند سیاه بخت فرزند
 
بگرای چو اژدهای گرزه
 
 بخروش چو شرزه شیر ارغند
 
ترکیبی ساز بی‌مماثل
 
 معجونی ساز بی‌همانند
 
از آتش آه خلق مظلوم
 
 وز شعله‌ی کیفر خداوند
 
ابری بفرست بر سر ری
 
 بارانش ز هول و بیم و آفند
 
بشکن در دوزخ و برون ریز
 
 بادافره کفر کافری چند
 
ز آن گونه که بر مدینه‌ی عاد
 
 صرصر شرر عدم پراکند
 

 غزلیات:

 خوشا فصل بهار و رود کارون

خوشا فصل بهار و رود کارون
 
 افق از پرتو خورشید، گلگون
 
ز عکس نخلها بر صفحه‌ی آب
 
 نمایان صدهزاران نخل وارون
 
دمنده کشتی کلگای زیبا
 
 به دریا چون موتور بر روی هامون
 
قطار نخلها از هر دو ساحل
 
 نمایان گشته با ترتیب موزون
 
چو دو لشکر که بندد خط زنجیر
 
 به قصد دشمن از بهر شبیخون
 

 شمعیم و دلی مشعله‌افروز و دگر هیچ

 شمعیم و دلی مشعله‌افروز و دگر هیچ
 
 شب تا به سحر گریه‌ی جانسوز و دگر هیچ
 
افسانه بود معنی دیدار، که دادند
 
 در پرده یکی وعده‌ی مرموز و دگر هیچ
 
خواهی که شوی باخبر از کشف و کرامات
 
 مردانگی و عشق بیاموز و دگر هیچ
 
زین قوم چه خواهی؟ که بهین پیشه‌ورانش
 
 گهواره‌تراش‌اند و کفن‌دوز و دگر هیچ
 
زین مدرسه هرگز مطلب علم که اینجاست
 
 لوحی سیه و چند بدآموز و دگر هیچ
 
خواهد بدل عمر، بهار از همه گیتی
 
 دیدار رخ یار دل‌افروز و دگر هیچ
 

                                                                                           ملک الشعرا بهار